De Stara Trta, wie kent hem niet?

Bijna vijf eeuwen oud en nog altijd in productie

Aan de oevers van de rivier de Drava, in het Sloveense Maribor, groeit een wijnstok met een indrukwekkende geschiedenis. De Stara Trta, zoals de Slovenen hem noemen, is meer dan 450 jaar oud en draagt nog ieder jaar druiven. Oorlogen, branden, druifluis en zelfs bombardementen kregen hem niet klein. Een bijzonder stukje wijnbouwgeschiedenis dat ons ook iets vertelt over de betekenis van druivenrassen en de Europese wijncultuur.

Een wijnstok met een lange geschiedenis

In het historische centrum van Maribor, groeit tegen de gevel van een oud huis een bijzondere wijnstok. De Stara Trta, letterlijk vertaald de Oude Wijnstok. Deze stok is naar schatting meer dan 450 jaar oud. Daarmee behoort hij tot de meest bijzondere levende monumenten uit de Europese wijnbouwgeschiedenis.

De wijnstok werd vermoedelijk in de tweede helft van de zestiende eeuw geplant. Maribor maakte destijds deel uit van een roerig gebied waar het Ottomaanse leger regelmatig oprukte. De plek waar de wijnstok groeit, maakte onderdeel uit van de historische stadsmuur. Opmerkelijk genoeg heeft de plant al die eeuwen overleefd.

Het huis waartegen de wijnstok groeit, werd in de loop der tijd meerdere keren door brand beschadigd. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef Maribor niet gespaard. De stad werd zwaar gebombardeerd en het huis raakte gedeeltelijk verwoest. Toch bleef de wijnstok overeind.

De druifluis kreeg hem ook niet klein

In de negentiende eeuw werd de Europese wijnbouw getroffen door een van de grootste rampen uit haar geschiedenis: phylloxera vastarix, ook wel de druifluis genoemd. Dit kleine insect tast de wortels van wijnstokken aan en veroorzaakte vanaf circa 1870 enorme schade aan Europese wijngaarden. Veel wijngaarden moesten opnieuw worden aangeplant. De oplossing was de Europese druivenrassen op Amerikaanse onderstammen enten.

De Stara Trta overleefde deze ramp. Volgens de overlevering bood de diepe ligging van zijn wortels, in het grind nabij de rivier, bescherming tegen de druifluis.

Ook in de twintigste eeuw ontsnapte de wijnstok maar net aan zijn ondergang. Na de aanleg van een dam in de Drava in 1963 steeg het waterpeil en raakte het wortelstelsel verstoord. De plant begon te verzwakken. In de jaren tachtig voorkwam een groep deskundigen dat de wijnstok werd verwijderd. Daarmee werd een bijzonder stukje wijnbouwgeschiedenis gered.

Welk druivenras is het? 

De Stara Trta is niet alleen bijzonder vanwege zijn leeftijd, maar ook vanwege het druivenras.  Dat is namelijk de Žametovka, ook bekend als Modra Kavčina of Žametna Črnina. Het is een van de oudste inheemse, gecultiveerde blauwe druivenrassen van Slovenië.

De druif is vooral bekend in het oosten en zuidoosten van het land. Hij levert doorgaans wijnen op met een relatief lichte kleur en een bescheiden alcoholpercentage.

Dat juist deze druif aan de basis staat van de oudste nog productieve gecultiveerde edele wijnstok ter wereld, maakt het verhaal extra interessant. In een wijnwereld waarin internationale druivenrassen als Cabernet Sauvignon, Chardonnay en Merlot veel aandacht krijgen, laat Žametovka zien hoeveel bijzondere druivenrassen er nog in Europa te ontdekken zijn.

Slechts honderd flesjes wijn per jaar

De Stara Trta draagt nog ieder jaar druiven. De gemiddelde oogst ligt rond de 35 tot 55 kilogram. Van deze druiven wordt een bijzondere wijn gemaakt, die wordt gebotteld in kleine flesjes van 0,25 liter.

Jaarlijks worden er slechts ongeveer honderd flesjes gevuld. De fles is ontworpen door de Sloveense kunstenaar Oskar Kogoj en heeft een bijzondere vormgeving. De wijn wordt vooral gebruikt als diplomatiek geschenk en relatiegeschenk van de stad Maribor. In de loop der jaren zijn flesjes terechtgekomen bij tal van bijzondere personen, onder wie paus Johannes Paulus II, Bill Clinton, de voormalige Japanse keizer Akihito en acteur Brad Pitt.

De wijn is daarmee niet zomaar een product van een oude wijnstok, maar een stukje Sloveens cultureel erfgoed. Helaas is de wijn daardoor ook zeer schaars geworden en niet te proeven tijdens de SDEN3 – wijnbrevet lessen.